Onderhoud kapitaalgoederen

Kapitaalgoederen vormen de fysieke pijlers voor tal van beleidsdoelen zoals mobiliteit, leefbaarheid, omgevingskwaliteit en economie. Concreet bestaan de kapitaalgoederen uit onder meer wegen, groenvoorzieningen en bossen, openbare verlichting, parkeervoorzieningen, verkeersregelinstallaties, civiele kunstwerken, speeltuinen, recreatieve voorzieningen, riolering en water, gebouwen en sport- en speelvelden. Het is een gemeentelijke kerntaak om deze goederen op een gewenst niveau te hebben en te houden. Daarnaast vormt de verbetering en transformatie van deze kapitaalgoederen de komende decennia een onlosmakelijke rol bij tal van transities op het gebied van duurzaamheid, klimaatadaptatie en toekomstbestendigheid.

De instandhouding van de kapitaalgoederen wordt aan de hand van vier elementen uitgevoerd, namelijk: kwaliteit, integraliteit, risico en omgevingsbewustzijn.

Kwaliteit
De instandhouding van onze kapitaalgoederen vindt plaats aan de hand van kwaliteit. Met beeldkwaliteiten en schouwen, het ontwikkelen en opstellen van beeldbestekken, rapportagemodellen en het vertalen van de gewenste kwaliteit naar de verschillende uitvoeringsprogramma’s werken we gericht aan beheer. Via inspecties en schouwrondes controleren we of het gekozen kwaliteitsniveau ook daadwerkelijk wordt gehaald.

Integraliteit
Het onderhoud aan onze kapitaalgoederen wordt zoveel mogelijk integraal opgepakt. Het onderhoud aan de riolering is hierbij leidend. Concreet betekent dit dat bij een onderhoudsplan aan de riolering ook de rijbaan, het trottoir en de groenvoorziening worden meegenomen als dit noodzakelijk is. Ook vindt er afstemming plaats met werkzaamheden van nutsbedrijven en ontwikkelaars.

Risico
In de uitvoeringsprogrammering staat het risico steeds meer centraal. De toepassing van het element risico zorgt voor een constante (her)prioritering. Zo zetten we de beschikbare middelen daar in waar ze het meest effectief zijn. Hogere risiconiveaus worden daardoor verlaagd.

Omgevingsbewust
Niet alleen bij de inrichting, maar ook bij het onderhoud van de openbare ruimte zijn verschillende partijen betrokken die op diverse manieren hun inbreng kunnen leveren. Onze onderhoudsplannen bespreken we met onze inwoners. Tijdens de uitvoering worden bewoners actief benaderd met informatie door de gemeente (omgevingsmanagement). Vragen of klachten worden zoveel mogelijk besproken in een persoonlijk gesprek.

Onderhoud is nodig om kapitaalvernietiging te voorkomen. In de gemeente Maashorst loopt groot onderhoud volgens planning. In deze paragraaf is de belangrijkste informatie over de kapitaalgoederen opgenomen en wordt inzicht gegeven in het beleidskader, het onderhoudsprogramma, de meerjarenplanning en de daaruit voortvloeiende financiële consequenties. In de paragraaf is geen rekening gehouden met rehabilitatie en vervanging van kapitaalgoederen. Deze investeringen worden geactiveerd en afgeschreven en zijn opgenomen in het Meerjareninvesteringsprogramma 2025-2028 (MIP). Voor riolering geldt dat vervangingsinvesteringen worden geactiveerd vanuit de spaarvoorziening riolering en dat maatregelen zijn opgenomen in het Programma Omgevingswet Water en Riolering (POW&R).

Voor het opstellen van de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen is een aantal uitgangspunten gehanteerd. De vastgestelde beleidskaders worden gehanteerd.

De voorziening wegen is ingesteld met als doel te voorzien in de dekking voor het groot onderhoud aan het wegenareaal binnen de gemeente Maashorst. In het vigerende beleidsplan 'Beleidsplan wegen 2024-2027' wordt onder andere aandacht besteed aan integraliteit en risicogestuurd beheer (assetmanagement). In het beleidsplan is de hoogte van de jaarlijkse dotatie in de voorziening bepaald. De hoogte van de dotatie is gebaseerd op het gewenste kwaliteitsniveau, het areaal, de beheerstrategie en de onderhoudsstaat. In de berekeningen van de stortingen is geen rekening gehouden met areaaluitbreiding.

Iedere twee jaar wordt conform het principe van rationeel wegbeheer het gehele areaal geïnspecteerd. De resultaten worden verwerkt in het onderhoudsprogramma en de meerjarenplanning. Eind 2023 is er een weginspectie uitgevoerd en deze gegevens zijn gebruikt voor het bepalen van de werkzaamheden van 2024 en verder.

Eind 2025 is een nieuwe weginspectie uitgevoerd, waaruit de werkzaamheden van 2026 en verder worden bepaald. Verder geldt:

• Bedragen zijn voor voorbereiding en uitvoering.
• Projecten en dagelijks onderhoud maken geen onderdeel uit van dit budget.
• Kwaliteitsniveau B (CROW) (binnen de bebouwde kom) en C (buiten de bebouwde kom).

Het bosbeheer vindt plaats volgens het systeem van geïntegreerd bosbeheer, waarbij ieder jaar een gebied wordt aangepakt. In totaal is het areaal bos van Maashorst Noord verdeeld in zes werkblokken. Voor incidentele uitgaven is een bestemmingsreserve bossen beschikbaar.

Gerealiseerd 2025: Het groot en klein onderhoud is opgenomen in de exploitatie. De bestemmingsreserve bossen heeft een egalisatiefunctie om het tekort en/of overschot in het lopende boekjaar op te vangen. Op basis van het in 2024 vastgestelde 'Beheerplan openbaar groen en recreatieve voorzieningen 2025-2028' is € 43.000 onttrokken uit de reserve.

In december 2024 is het nieuwe 'Beheerplan openbaar groen en recreatieve voorzieningen 2025-2028' door de raad vastgesteld. Hierbij is opgenomen dat de instandhouding van kapitaalgoederen is opgenomen in de exploitatie. Vanaf 2025 is er geen sprake meer van een groot onderhoudsvoorziening. De investeringen voor vervangingen worden geactiveerd en afgeschreven en zijn opgenomen in het Meerjareninvesteringsprogramma gemeente Maashorst (MIP), dat jaarlijks wordt vastgesteld.

In december 2024 is het nieuwe 'Beheerplan openbaar groen en recreatieve voorzieningen 2025-2028' door de raad vastgesteld. Er is geen sprake van groot onderhoud waardoor er vanaf 2025 geen groot onderhoudsvoorziening meer is. H De investeringen voor vervangingen worden geactiveerd en afgeschreven en zijn opgenomen in het Meerjareninvesteringsprogramma gemeente Maashorst (MIP).

De Omgevingswet verdeelt de zorgplichten in afvalwater, hemelwater en grondwater. De raad stelde op 4 november 2021 het Programma Omgevingswet Water en Riolering (POW&R) vast voor 2022–2024 en verlengde dit tot en met 31 december 2025. Op 11 december 2025 stelde de raad het Programma Water en Riolering 2026–2029 vast.In het POW&R is veel aandacht besteed aan klimaatadaptatie en is een programma van hemelwatermaatregelen opgenomen, naast de noodzakelijke vervangingen en het onderhoud aan de rioleringen. Bij vervanging en onderhoud vormen schadebeelden en restlevensduurbepaling het uitgangspunt. Bij hemelwatermaatregelen zijn bekende knelpunten aangepakt. Er is op verschillende niveaus samengewerkt met buurgemeenten en het waterschap Aa en Maas op het thema klimaatadaptatie, met name in de watersamenwerking As50+ en Regio Noordoost-Brabant.

Het POW&R voorziet in alle noodzakelijke rioleringswerkzaamheden ten behoeve van de drie gemeentelijke zorgplichten. Zowel beleids- en beheersmatig als renovaties. De kosten worden gedekt uit de riool- en waterzorgheffing, waarbij wordt uitgegaan van een kostendekkende exploitatie binnen de planperiode 2022–2025. Sinds 1 januari 2024 hanteren we een nieuw (geharmoniseerd) systeem dat de heffing per huishouden en bedrijf bepaalt.

Uitgevoerd programma, vervanging en verbetering 2025:

• Circa 10% van het areaal geïnspecteerd met als uitgangspunt kwaliteitsniveau NEN 3399 voor bepaling van verbetermaatregelen en restlevensduurbepaling.
• Rioolbuizen aan de binnenzijde vernieuwen (relinen): gedeelte van de riolering in Schaijk en Reek.
• Vervanging riolering binnen integrale projecten: Maasstraat, Violiersstraat (gereed in 2026).
• Aanleg hemelwatermaatregelen Maasstraat, Violiersstraat (gereed in 2026), Hurk-Krijten-Stadrijk-Stoffels (gereed in 2026).
• Groot onderhoud aan zes rioolgemalen.
• Aanschaf vrachtwagen voor beheer en onderhoud van riolering

Het doel van de voorziening gemeentelijke gebouwen is het in stand houden van het gemeentelijk vastgoed door planmatig groot onderhoud. In 2024 zijn alle MJOP’s geactualiseerd en samengevoegd tot één MJOP Maashorst. Voor enkele gebouwen worden in 2026 nog MJOP’s opgesteld, waarna per gebouw duurzaamheidsadviezen worden toegevoegd en wordt toegewerkt naar een DMJOP.

In 2025 zijn niet alle geplande onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd. Onderhoud aan gebouwen die op korte termijn worden verduurzaamd, is waar mogelijk uitgesteld en gecombineerd met duurzaamheidsmaatregelen. Voor gebouwen met een onzekere toekomst is uitsluitend minimaal onderhoud uitgevoerd. De voorziening voor groot onderhoud is in 2025 herbeoordeeld. Hieruit blijkt dat enkele onderdelen niet langer noodzakelijk zijn binnen de vernieuwde werkwijze. Dit heeft geleid tot een vrijval van € 929.000 aan middelen die aantoonbaar niet meer benodigd zijn.

In december 2023 is het nieuwe beleidsplan openbare verlichting 2024-2027 door de Raad vastgesteld. Doordat de afgelopen jaren veel armaturen zijn voorzien van ledverlichting, is het areaal jong en is alleen jaarlijks klein onderhoud nodig. Er is geen sprake meer van een groot onderhoudsvoorziening.

De voorziening civiele kunstwerken (bruggen, fietstunnels, steigers etc.) is ingesteld met als doel te voorzien in de dekking voor het onderhoud aan het areaal van civieltechnische kunstwerken. In het vigerende beleidsplan 2024-2033 is de hoogte van de jaarlijkse dotatie in de voorziening bepaald. De hoogte van de dotatie is gebaseerd op het gewenste kwaliteitsniveau, het areaal, de beheerstrategie en de onderhoudsstaat. Iedere 2 tot 5 jaar wordt conform het principe van rationeel beheer het gehele areaal geïnspecteerd. De resultaten worden verwerkt in het onderhoudsprogramma en de meerjarenplanning. Onze gemeente hanteert kwaliteitsniveau B. In 2025 is klein en groot onderhoud aan de civiele kunstwerken uitgevoerd aan de hand van visuele inspecties en meldingen.

In oktober 2024 is het nieuwe beheer- en beleidsplan speelvelden door de Raad vastgesteld. Hierbij is opgenomen dat de instandhouding van kapitaalgoederen opgenomen is in de exploitatie vanaf 2025. Vanaf 2025 is er geen sprake meer van een groot onderhoudsvoorziening. De investeringen voor vervangingen worden geactiveerd en afgeschreven en zijn opgenomen in het Meerjareninvesteringsprogramma (MIP).